Kur'an-ı Kerim'de hikmet ehli bir zattan söz edilir. Bu zat hayatını insanlara öğüt vermeye, doğru yolu göstermeye, çirkin işlerden sakındırmaya adamış, bunun için dünyayı dolaşmıştır. Bu zatın oğluna verdiği öğütler Kur'an-ı Kerim'de bize öğüt olarak zikredilmiştir. Bu zat, Lokman a.s.'dır.
Eyyub a.s.'ın neslinden geldiği rivayet edilen ve peygamber olup olmadığı kesin olarak bilinmeyen Lokman a.s., Davud a.s. zamanında yaşadı. Ne zaman vefat ettiği bilinmemekle birlikte, kabr-i şerifinin Beytülmakdis yakınlarındaki Remle şehrinde olduğu rivayet edilir.
Kur'an-ı Kerim'in otuz birinci suresine bu zatın adı verilmiş, Lokman Suresi denilmiştir. Cenab-ı Hak bu surede onun oğluna yaptığı nasihatleri nakil buyurur. Ama okuyan bilir ki, bu nasihatlar büyük-küçük bütün kuşaklar için bir ibret pınarıdır.
Eğitimi, öğretimi, terbiyeyi, kemalâtı konuştuğumuz bugünlerde, işte hikmet ehli bir öğretmenden, bir babadan, biz bütün çocuklara öğütler:
Yavrucuğum! Allah'a ortak koşma! Gerçek şu ki, şirk büyük bir zulümdür.
Yaptığın iş (iyilik ya da kötülük), bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa, yine de Allah onu getirir (karşılığını görürsün). Doğrusu Allah, en ince işleri görüp bilmektedir ve her şeyden haberdardır.
Yavrucuğum! Namazını kıl, iyiliğe sevk et ve kötülükten vazgeçirmeye çalış.
Başına gelenlere sabret; gerçekten bunlar azmedilmeye değer işlerdir.
Küçümseyerek insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Zira Allah kendini beğenenleri, övünüp duranları sevmez.
Yürüyüşünde tabii ol, sesini alçalt. Unutma, seslerin en çirkini merkebin sesidir.
(Lokman Suresi, 13-19)
* * *
Lokman a.s.'ın, Sa'lebî'nin Araisu'l-Mecalis adlı eserinde nakledilen bir diğer nasihati de şöyledir:
Ey oğul! Dünya derin bir denizdir ve çokları onda boğulmuştur.
Senin bu denizdeki gemin takva, bineğin iman, yolun tevekkül olsun.
Yavrum! İnsanlar ibadet ve taatte her gün noksanlaştıkları halde, nasıl olur da vaad olundukları azaptan korkmazlar?
Yavrum! Dünyadan yetecek kadar al, ona kapılma. Yoksa ahiretine zarar verir. Dünyadan el-etek de çekme, aksi takdirde insanlara yük olursun.
Yavrum! Çekişmeyi seven, hakarete uğrar. Kötülüğün yaşandığı yerlere giden, töhmet altında kalır. Kötülüğe yaklaşan, kendini kurtaramaz ve dilini tutmayan pişman olur.
Yavrum! İyilerin hizmetinde bulun, kötülerle dost olma.
Yavrum! Zengin gönüllü ol ki, güvenilir olasın. Kalbin günah lekeleriyle doluyken, Allah'tan korkuyormuş gibi görünme.
Yavrum! Alimlerle bir arada bulun ve onların dizinin dibinden ayrılma. Onlarla tartışmaya girme, yoksa sohbetlerinin feyzinden mahrum kalırsın. Onlara bir şey sorarken nazik davran.
Yavrum! Kötü huydan, sıkıntı vermekten, sabırsızlıktan sakın. İşini sev, sıkıntılar karşısında sabret. İnsanlara karşı güzel huylu ol.
Yavrum! Gönlünü keder ve üzüntüyle meşgul etme. Aç gözlülükten sakın. Takdire rıza göster. İnsanların ellerinde olanlara göz dikme. Allah tarafından sana verilene kanaat et ki, gönlün ferahlayıp sürurla dolsun ve hayattan zevk alasın.
Yavrum! Dünya hayatı kısadır. Senin ömrün ise daha kısa. Bu kısa ömrün de zaten az bir kısmı kalmıştır.
Eyyub a.s.'ın neslinden geldiği rivayet edilen ve peygamber olup olmadığı kesin olarak bilinmeyen Lokman a.s., Davud a.s. zamanında yaşadı. Ne zaman vefat ettiği bilinmemekle birlikte, kabr-i şerifinin Beytülmakdis yakınlarındaki Remle şehrinde olduğu rivayet edilir.
Kur'an-ı Kerim'in otuz birinci suresine bu zatın adı verilmiş, Lokman Suresi denilmiştir. Cenab-ı Hak bu surede onun oğluna yaptığı nasihatleri nakil buyurur. Ama okuyan bilir ki, bu nasihatlar büyük-küçük bütün kuşaklar için bir ibret pınarıdır.
Eğitimi, öğretimi, terbiyeyi, kemalâtı konuştuğumuz bugünlerde, işte hikmet ehli bir öğretmenden, bir babadan, biz bütün çocuklara öğütler:
Yavrucuğum! Allah'a ortak koşma! Gerçek şu ki, şirk büyük bir zulümdür.
Yaptığın iş (iyilik ya da kötülük), bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa, yine de Allah onu getirir (karşılığını görürsün). Doğrusu Allah, en ince işleri görüp bilmektedir ve her şeyden haberdardır.
Yavrucuğum! Namazını kıl, iyiliğe sevk et ve kötülükten vazgeçirmeye çalış.
Başına gelenlere sabret; gerçekten bunlar azmedilmeye değer işlerdir.
Küçümseyerek insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Zira Allah kendini beğenenleri, övünüp duranları sevmez.
Yürüyüşünde tabii ol, sesini alçalt. Unutma, seslerin en çirkini merkebin sesidir.
(Lokman Suresi, 13-19)
* * *
Lokman a.s.'ın, Sa'lebî'nin Araisu'l-Mecalis adlı eserinde nakledilen bir diğer nasihati de şöyledir:
Ey oğul! Dünya derin bir denizdir ve çokları onda boğulmuştur.
Senin bu denizdeki gemin takva, bineğin iman, yolun tevekkül olsun.
Yavrum! İnsanlar ibadet ve taatte her gün noksanlaştıkları halde, nasıl olur da vaad olundukları azaptan korkmazlar?
Yavrum! Dünyadan yetecek kadar al, ona kapılma. Yoksa ahiretine zarar verir. Dünyadan el-etek de çekme, aksi takdirde insanlara yük olursun.
Yavrum! Çekişmeyi seven, hakarete uğrar. Kötülüğün yaşandığı yerlere giden, töhmet altında kalır. Kötülüğe yaklaşan, kendini kurtaramaz ve dilini tutmayan pişman olur.
Yavrum! İyilerin hizmetinde bulun, kötülerle dost olma.
Yavrum! Zengin gönüllü ol ki, güvenilir olasın. Kalbin günah lekeleriyle doluyken, Allah'tan korkuyormuş gibi görünme.
Yavrum! Alimlerle bir arada bulun ve onların dizinin dibinden ayrılma. Onlarla tartışmaya girme, yoksa sohbetlerinin feyzinden mahrum kalırsın. Onlara bir şey sorarken nazik davran.
Yavrum! Kötü huydan, sıkıntı vermekten, sabırsızlıktan sakın. İşini sev, sıkıntılar karşısında sabret. İnsanlara karşı güzel huylu ol.
Yavrum! Gönlünü keder ve üzüntüyle meşgul etme. Aç gözlülükten sakın. Takdire rıza göster. İnsanların ellerinde olanlara göz dikme. Allah tarafından sana verilene kanaat et ki, gönlün ferahlayıp sürurla dolsun ve hayattan zevk alasın.
Yavrum! Dünya hayatı kısadır. Senin ömrün ise daha kısa. Bu kısa ömrün de zaten az bir kısmı kalmıştır.
