Turkce Sozluk'te, "irade"nin birinci anlami "isteme"dir. Ayni sozlukte "ruhbilim"deki anlami icin de "bir seyi yapmayi veya yapmamayi belirten guc, istemek yetkisi" deniyor. Bu anlami da, islam kelamindaki anlamina oldukca uygundur. "Cuz-i Irade" de, "kulli irade"nin yani olumluyu ve olumsuzu birlikte icine alan iradenin bu iki yandan yalnizca birine yoneltilmesi, yani bir seyi yapma ya da yapmama yonlerinden birini secmedir. (Bkz. Gelenbevi Ale'l-Celal, 1316, 1/194 ve ot.) Demek ki irade bir "secme"dir. Olumlu ve olumsuz, yapma ve yapmama yanlari birlikte bulunurken "kulli"; bu yanlardan biri secildigi, istek bu yanlardan birine yoneltildigi zaman da "bolundugu" icin "cuz-i" adini alir. Boylelikle genellikle "kulli" irade Tanri'nin iradesi, "cuz-i" irade de insanin iradesi olarak bilinir ki bu yanlistir. Yani islam kelamindaki aciklamasi boyle degildir.
Kisacasi: "Irade", karsiya cikan seceneklerden birini secmedir ya da secebilme gucudur. "Irade"si olan bir secim yapar; onu ya da bunu, su yonu ya da bu yonu, su bicimde ya da bu bicimde, olumlu ya da olumsuz dogrultuda secer.
Ne var ki, Kur'an?in pek cok ayetinde, hicbir yoruma yer kalmayacak bicimdeki acik anlatimlara gore, insanin boyle bir secim yapabilmesi, "Tanri"nin iradesine, "Tanri'nin dilemesi"ne baglidir.Simdi buna iliskin ayetlerden bir kesimine bir goz atalim:
"Allah dilemedikce siz dileyemezsiniz..."
Kisacasi: "Irade", karsiya cikan seceneklerden birini secmedir ya da secebilme gucudur. "Irade"si olan bir secim yapar; onu ya da bunu, su yonu ya da bu yonu, su bicimde ya da bu bicimde, olumlu ya da olumsuz dogrultuda secer.
Ne var ki, Kur'an?in pek cok ayetinde, hicbir yoruma yer kalmayacak bicimdeki acik anlatimlara gore, insanin boyle bir secim yapabilmesi, "Tanri"nin iradesine, "Tanri'nin dilemesi"ne baglidir.Simdi buna iliskin ayetlerden bir kesimine bir goz atalim:
"Allah dilemedikce siz dileyemezsiniz..."
