GIYBET TÜRLERİ
*Alenî gıybet: Sevgili Peygamber (a.s.m.) gıybeti"Birinizin, kardeşini hoşlanmayacağı şeyle anmasıdır!"şeklinde tanımlamış; "Din kardeşinin yüzüne karşı söylemediğin şeyi ardından söylemen gıybettir" demiştir.
*İftiralı gıybet: Peygamber (a.s.m.) devam eder: "Eğer söylediğin onda varsa gıybetini yapmış oldun, eğer yoksa bir de iftirada bulundun." İftira, kusurların en çirkinidir.
*Gizli gıybet: Çoğu zaman yaptığımız, kalbimizden geçirmek, yani zannetmek suretiyle gıybete girmektir. Gıybetin ne kadar kötü olduğunun vurgulandığı âyette, Kur'ân şöyle der: "Ey iman edenler, zandan çok kaçının; çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin gizli yönlerini araştırmayın."
Peygamber (a.s.m.) der ki, "Bir kimse kardeşini bir kusur ile ayıplarsa, o kimse ölmeden o kusuru işler."
*ikiyüzlü gıybet: Gıybetin en utanç verici biçimidir ki, İmam Gazalî buna 'münafıkâne gıybet'demiştir.Gıybeti yapan şöyle der:"Allah affetsin, o da bizim gibi bazen karıştırıyor," "İnşaallah düzelir, daha iyi olur." Bu gibi sözlerle görünürde hakkında konuştuğu kişiyi sevdiğini, ama gizliden gizliye de o kişinin bozulmuş olduğunu ima etmektedir.
*Söz taşımalı gıybet: İnsanların sözlerini muhataplarına ara bozmaya yol açacak şekilde taşımak biçimindeki gıybettir. Şöyle der Peygamber(a.s.m.):"söz taşıyan cennete giremeyecektir." Kur'ân bizi uyarır:"Ey inananlar, eğer bir fasık size bir haber getirirse onu araştırın. Yoksa bilmeyerek bir kavme sataşırsınız da yaptığınıza pişman olursunuz."
Hasan-ı Basrî şöyle der:"Başkalarının sözünü sana ileten, getiren, muhakkak senin sözünü de başkalarına iletir."
GIYBETİN KÖTÜLÜĞÜ
*En iğrenç suçtur: Kur'ân şöyle der: "...Kiminiz de kiminizin gıybetini yapıp arkasından çekiştirmesin. Sizden biriniz ölü kardeşinin etini yemeyi sever mi? İşte bundan iğrenip tiksindiniz..." "Arkadan çekiştirip duran, kaş-göz hareketleriyle alay eden her kişinin vay hâline!"
*Ebedî hayatı yok eder: Peygamber (a.s.m.) der ki:"Ateşin kuru odunu yakması, insanın sevaplarını yok etmekte gıybetten daha hızlı değildir."
GIYBET DİNLEYEN NEYAPMALI?
Engel olmazsak, bizimle konuşurken gıybet yapanla suç ortağıyız. Çünkü gıybetin devam edebilmesi, bizim en azından dinliyor görüntüsü verebilmemize bağlıdır.
İlk yapmamız gereken, "Kim ki yanında Müslüman kardeşinin gıybeti yapıldığı halde, gücü yeterken ona yardım etmezse, Allah onu dünya ve ahirette zelil kılar" hadis-i şerifini hatırlamak olmalıdır.
O anda kendimizi gıybeti yapılan kişinin yerine koymalıyız.
Önce kalbimizde derin bir rahatsızlık oluşmalı, gıybeti dinlemeye tahammül edemez hâle gelmeliyiz.
Gıybeti yapılan kişi dostumuzsa, mutlaka sözel olarak müdahale etmeliyiz.
Rahatsızlığımızı hissettirmek şartıyla oradan hemen uzaklaşmalıyız.
Gıybeti dinlediğimiz için Allah’tan af dilemeliyiz.
Duyduklarımızın etkisinde kalarak suizan etmemeye özen göstermeliyiz.
*Alenî gıybet: Sevgili Peygamber (a.s.m.) gıybeti"Birinizin, kardeşini hoşlanmayacağı şeyle anmasıdır!"şeklinde tanımlamış; "Din kardeşinin yüzüne karşı söylemediğin şeyi ardından söylemen gıybettir" demiştir.
*İftiralı gıybet: Peygamber (a.s.m.) devam eder: "Eğer söylediğin onda varsa gıybetini yapmış oldun, eğer yoksa bir de iftirada bulundun." İftira, kusurların en çirkinidir.
*Gizli gıybet: Çoğu zaman yaptığımız, kalbimizden geçirmek, yani zannetmek suretiyle gıybete girmektir. Gıybetin ne kadar kötü olduğunun vurgulandığı âyette, Kur'ân şöyle der: "Ey iman edenler, zandan çok kaçının; çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin gizli yönlerini araştırmayın."
Peygamber (a.s.m.) der ki, "Bir kimse kardeşini bir kusur ile ayıplarsa, o kimse ölmeden o kusuru işler."
*ikiyüzlü gıybet: Gıybetin en utanç verici biçimidir ki, İmam Gazalî buna 'münafıkâne gıybet'demiştir.Gıybeti yapan şöyle der:"Allah affetsin, o da bizim gibi bazen karıştırıyor," "İnşaallah düzelir, daha iyi olur." Bu gibi sözlerle görünürde hakkında konuştuğu kişiyi sevdiğini, ama gizliden gizliye de o kişinin bozulmuş olduğunu ima etmektedir.
*Söz taşımalı gıybet: İnsanların sözlerini muhataplarına ara bozmaya yol açacak şekilde taşımak biçimindeki gıybettir. Şöyle der Peygamber(a.s.m.):"söz taşıyan cennete giremeyecektir." Kur'ân bizi uyarır:"Ey inananlar, eğer bir fasık size bir haber getirirse onu araştırın. Yoksa bilmeyerek bir kavme sataşırsınız da yaptığınıza pişman olursunuz."
Hasan-ı Basrî şöyle der:"Başkalarının sözünü sana ileten, getiren, muhakkak senin sözünü de başkalarına iletir."
GIYBETİN KÖTÜLÜĞÜ
*En iğrenç suçtur: Kur'ân şöyle der: "...Kiminiz de kiminizin gıybetini yapıp arkasından çekiştirmesin. Sizden biriniz ölü kardeşinin etini yemeyi sever mi? İşte bundan iğrenip tiksindiniz..." "Arkadan çekiştirip duran, kaş-göz hareketleriyle alay eden her kişinin vay hâline!"
*Ebedî hayatı yok eder: Peygamber (a.s.m.) der ki:"Ateşin kuru odunu yakması, insanın sevaplarını yok etmekte gıybetten daha hızlı değildir."
GIYBET DİNLEYEN NEYAPMALI?
Engel olmazsak, bizimle konuşurken gıybet yapanla suç ortağıyız. Çünkü gıybetin devam edebilmesi, bizim en azından dinliyor görüntüsü verebilmemize bağlıdır.
İlk yapmamız gereken, "Kim ki yanında Müslüman kardeşinin gıybeti yapıldığı halde, gücü yeterken ona yardım etmezse, Allah onu dünya ve ahirette zelil kılar" hadis-i şerifini hatırlamak olmalıdır.
O anda kendimizi gıybeti yapılan kişinin yerine koymalıyız.
Önce kalbimizde derin bir rahatsızlık oluşmalı, gıybeti dinlemeye tahammül edemez hâle gelmeliyiz.
Gıybeti yapılan kişi dostumuzsa, mutlaka sözel olarak müdahale etmeliyiz.
Rahatsızlığımızı hissettirmek şartıyla oradan hemen uzaklaşmalıyız.
Gıybeti dinlediğimiz için Allah’tan af dilemeliyiz.
Duyduklarımızın etkisinde kalarak suizan etmemeye özen göstermeliyiz.
